EES 2026: Şengen sərhədində möhür yox, üz şəkli var

10 aprel 2026-dan Şengen sərhədində pasportuna möhür vurulmur: Avropa İttifaqının Giriş/Çıxış Sistemi — EES (Entry/Exit System) — sənin üz şəklini, giriş və çıxış tarixini rəqəmsal qeydə alır. Azərbaycan vətəndaşına Şengen vizası əvvəlki kimi lazımdır, ETIAS isə lazım deyil.

Bakıdakı Momento Travel səyahət agentliyi Avropa səfərlərində viza sənədlərini, uçuşu və tranzit vaxtını birlikdə planlayır. Ona görə yeni qaydaları Avropa Komissiyasının rəsmi səhifələri üzrə yoxladıq — aşağıda sərhəddə nə olur və nəyə hazır olmalısan.

EES nədir və nə vaxtdan tam işləyir?

• 12 oktyabr 2025 — sistem mərhələli şəkildə işə düşüb.
• 10 aprel 2026 — EES 29 Avropa ölkəsinin bütün xarici sərhəd keçid məntəqələrində tam işləyir. Həmin gündən pasportlara əl ilə möhür vurulması ləğv olunub.
• 29 ölkə — Avropa İttifaqı ölkələri (Kipr və İrlandiyadan başqa), üstəgəl İslandiya, Lixtenşteyn, Norveç və İsveçrə. Kipr və İrlandiyada pasportlar hələ də əl ilə möhürlənir.

EES Aİ vətəndaşı olmayan və qısamüddətli səfərə — istənilən 180 gündə 90 günədək — gələn hər kəsə aiddir. Vizası olanlara da, vizasız gələnlərə də.

EES bir cədvəldə

EES Azərbaycan vətəndaşlarına aiddirmi?

Bəli, tam aiddir. Azərbaycan vətəndaşı Şengen zonasına viza ilə gedir. Aİ ilə Azərbaycan arasında vizaların verilməsini sadələşdirən saziş 2014-cü ildən qüvvədədir, amma vizanı ləğv etmir. Bu sazişə görə C tipli Şengen vizasının rüsumu 35 avrodur.

Bir vacib nüans var. Vizası olan səyahətçinin barmaq izləri viza müraciəti zamanı götürülüb və artıq Viza İnformasiya Sistemində saxlanılır. Buna görə EES sənin üçün yalnız üz şəklini saxlayır. Sərhəddə əməkdaş barmaq izlərini yoxlamaq üçün yenidən skan edə bilər.

Vizasız istiqamət axtarırsansa, bu payız Azərbaycan pasportu ilə vizasız gedə biləcəyin ölkələrə bax.

İlk səfərdə Şengen sərhədində nə olur?

EES başlayandan bəri Şengen sərhədini ilk dəfə keçirsənsə:

• Pasport nəzarəti əməkdaşı üzünün şəklini çəkir və/və ya barmaq izlərini skan edir.
• Məlumat rəqəmsal fayla yazılır. Pasportuna möhür vurulmur.
• Bəzi sərhəd məntəqələrində özünəxidmət köşkləri var: məlumatı əvvəlcədən özün daxil edirsən, sonra yenə əməkdaşın yanına keçirsən. Köşkdən yalnız biometrik (çipli) pasportla istifadə etmək olar.
• «Travel to Europe» mobil tətbiqi səfərdən 72 saat əvvəl məlumatı qeyd etməyə imkan verir. Hələlik yalnız İsveçə girişdə (pasport, üz şəkli, sorğu) və Portuqaliyaya girişdə (yalnız sorğu) işləyir.

Növbəti səfərlərdə sistem səni artıq tanıyır: əməkdaş sadəcə üz şəklini və ya barmaq izini yoxlayır, proses qısalır.

Uşaqlardan barmaq izi götürülürmü?

Xeyr, 12 yaşdan kiçik uşaqların barmaq izləri götürülmür. Amma onlar da EES-də qeydə alınır.

90/180 qaydası dəyişibmi?

Qaydanın özü dəyişməyib: istənilən 180 günlük dövrdə Şengen zonasında ən çox 90 gün qala bilərsən. Fərq ondadır ki, günləri artıq möhürlərə baxan əməkdaş yox, sistem sayır. Müddəti aşan şəxs avtomatik olaraq icazədən artıq qalanlar siyahısına düşür — bu, gələcəkdə Avropaya girişinə təsir edə bilər.

Qalan günlərini Avropa Komissiyasının rəsmi «Check how long you can stay» kalkulyatorunda yoxlaya bilərsən. İki qeyd:

• Kalkulyator 10 aprel 2026-dan əvvəl Şengendə keçirdiyin günləri nəzərə almır — onları özün hesabla.
• Birdəfəlik və ya ikidəfəlik vizan varsa və girişlərdən birini 12 oktyabr 2025 – 9 aprel 2026 arasında istifadə etmisənsə, 6 oktyabr 2026-dək kalkulyatorun «OK» cavabı dəqiq olmaya bilər.

Hava limanında növbələr uzanacaqmı?

Bəzi hava limanlarında uzanıb. Yay aylarında ölkələrə böyük sıxlıq zamanı biometrik qeydiyyatı müvəqqəti azaltmağa icazə verən istisna 6 sentyabr 2026-da başa çatıb. İlk qeydiyyat əvvəlki möhürdən uzun çəkir, prosedur isə hava limanından asılı olaraq fərqlənə bilər.

• Tranzit uçuşlarda aralıq vaxtı minimuma yaxın seçmə.
• Hava limanına vaxtında get — yalnız gəlişdə yox, Şengendən çıxışda da qeydiyyat var.
• Çipli pasportun varsa, köşk olan yerdə ondan istifadə et.

Momento uçuş seçəndə aktarmaya məhz buna görə vaxt ehtiyatı qoyur.

Azərbaycan vətəndaşına ETIAS lazımdırmı?

Xeyr. ETIAS — Avropanın gələcək elektron səyahət icazəsidir və yalnız vizasız rejimlə gələn ölkələrin vətəndaşları üçün nəzərdə tutulub. Rəsmi sayta görə, etibarlı Şengen vizası olan şəxsin ETIAS-a ehtiyacı yoxdur. Adi pasportlu Azərbaycan vətəndaşı viza ilə getdiyi üçün ETIAS almalı deyil.

Bundan başqa, ETIAS hələ işləmir və müraciət qəbul olunmur. Başlama tarixi elan edilməyib: rəsmi sayt əvvəlki «2026-cı ilin son rübü» hədəfini artıq göstərmir. Bu gün ETIAS üçün pul istəyən istənilən sayt rəsmi deyil.

Avropaya getməzdən əvvəl nəyi yoxlamalısan?

• Şengen vizası hələ də lazımdır — EES onu əvəz etmir.
• İlk girişdə üz şəklin çəkiləcək, barmaq izlərin yoxlana bilər. Möhür olmayacaq.
• Günlərini sistem sayır — 90/180 qaydasını pozma.
• Sərhəd üçün əlavə vaxt ayır, qısa tranzitlərdən qaç.
• ETIAS üçün heç nə etməli deyilsən.

İlk Şengen səfərin Roma olacaqsa, Romada 3 günlük marşrut və biletlər hazırdır.

Avropa səfərini vizadan uçuşa qədər Momento ilə planla — sərhəddə sürpriz olmasın.